Atölyede hızlı, doğru hesap

• Kesit: A = π·d²/4 (d: çıplak bakır çapı).
• Dış çap: IEC 60317 emaye kalınlık derecelerine göre yaklaşık üst sınır; üretici değerleri küçük farklılık gösterebilir.
• Ağırlık: bakır yoğunluğu 8,89 g/cm³ (emaye hariç). 1 kg'dan çıkan metre = 1000 / (g/m).
• Direnç: tavlanmış bakır ρ₂₀ = 0,017241 Ω·mm²/m, sıcaklık katsayısı α = 0,00393 1/°C.
• Akım: I = J × A. Kapalı motorlarda 3–4,5 A/mm², açık/iyi soğutulan sargılarda daha yüksek değerler kullanılabilir.
• Paralel tel: tellerin kesitleri toplanır: A_toplam = Σ π·dᵢ²/4. Öneriler, seçilen sapma içinde en az tel sayısını ve tek tip çapı öne alır. Demet çapı, dairesel tellerin sıkı yerleşimine göre yaklaşıktır.

Sonuçlar ön tasarım ve atölye kullanımı içindir; kritik uygulamalarda üretici kataloğuyla doğrulayın.

• Kesit: A = π·d²/4. Direnç: R = ρ/A — bakır ρ₂₀ = 0,017241, alüminyum ρ₂₀ = 0,02826 Ω·mm²/m.
• Ağırlık: bakır 8,89 g/cm³, alüminyum 2,70 g/cm³ (emaye hariç). m/kg sütunu emaye dahil yaklaşık değerdir.
• AWG: d = 0,127·92^(36−n)/39 mm. SWG: İngiliz standart tel numaraları tablosu.
• Alüminyum → bakır: aynı direnç için A_Cu = A_Al × 0,017241 / 0,02826 ≈ 0,61 × A_Al (çap ≈ 0,78 katı). Spir sayısı değişmez; bakır daha ince olduğundan oluk rahatlar.

• Akım: I_hat = P / (√3·U·cos φ·η); faz akımı yıldızda I_hat, üçgende I_hat/√3. Güç girilmezse ölçülerden (Esson çıkış denklemi) tahmin edilir.
• q: Z / (2p·m), m = 3. Kutup adımı: τ = π·D / 2p.
• Kutup akısı: Φ = B_ort·τ·L, B_ort = (2/π)·Bδ. Bδ (0,6–0,8 T) hava aralığındaki tepe değerdir; Φ = Bδ·τ·L alınırsa spir ~%36 az çıkar ve motor doyar.
• Sargı faktörü: q = Z / (3·2p), oluk açısı α = 2p·180° / Z (elektriksel), kd = sin(q·α/2) / (q·sin(α/2)), kp = sin(y/τ_oluk·90°); kw = kd·kp. Kesirli q'da oluk yıldızı yöntemi kullanılır.
• Faz başına seri spir: N = E / (4,44·f·kw·Φ); E ≈ 0,95·U_faz (yıldızda U/√3, üçgende U).
• Bobin başına spir: N·a / (fazdaki bobin sayısı) — tek katlı 6·N·a / Z, çift katlı 3·N·a / Z. Grup başına spir = N·a / (fazdaki grup sayısı); karttaki ikisini karıştırmayın.
• Tel: A_bakır = I_faz / (a·J); paralel n tel için d = √(4·A / (π·n)). Önerilen J: küçük motorda 5–7, büyükte 3,5–4,5 A/mm² (yalıtım sınıfına göre).
• Oluk doluluğu: k = n·d_dış² / A_net (A_net: yalıtım kağıdı ve kama payı düşülmüş oluk alanı). Elle sarımda ≤ 0,70 rahat, 0,70–0,76 kritik, üstü sığmaz. Saf bakır doluluğu (Σ bakır kesiti / oluk alanı) ayrıca gösterilir; pratikte %35–45’tir.
• Doyma kontrolü: diş B_d ≈ Bδ·t_oluk/(0,95·b_diş) ≤ 1,8 T; boyunduruk B_y = Φ/(2·0,95·L·h_y) ≤ 1,6 T.
• Bobin boyu: 2·(L + 2·10 mm) + 2·1,15·(oluk ortası yay açıklığı). Faz direnci: R = ρ·l / A; yıldızda iki uç arası 2R, üçgende 2R/3.

Bu hesap yeniden sarım kontrolü ve ön tasarım içindir. En güvenilir referans, sökülen eski sargının spir sayısı ve tel çapıdır — varsa Sarım Dönüştürme aracını kullanın.

• Temel kural: manyetik akı yoğunluğu aynı kalmalı. Faz başına spir, faz gerilimiyle doğru, frekansla ters orantılıdır: N₂ = N₁ · (U_faz2/U_faz1) · (f₁/f₂).
• Bağlantı: yıldızda U_faz = U/√3, üçgende U_faz = U. Y → Δ (aynı şebeke): spir √3 kat artar, kesit √3 kat azalır.
• Bobin spiri: tek katlı 6·N·a/Z, çift katlı 3·N·a/Z. Paralel kol artarsa bobin spiri aynı oranda artar, tel kesiti azalır.
• Tel: oluktaki bakır aynı kalacak şekilde: A₂ = A₁ · (oluktaki iletken₁ / oluktaki iletken₂). Böylece doluluk ve güç korunur.
• Devir değişimi: N ∝ 2p / (Bδ·kw). Kutup sayısı değişince önerilen Bδ ve sargı faktörü de değişir; güç yaklaşık devirle orantılı düşer/artar. Bu dönüşüm yaklaşıktır; sonucu Üç Fazlı Motor Sarımı aracıyla kontrol edin.

• Ana sargı: kutup başına eşmerkezli grup; bobin adımları τ_oluk−1, τ_oluk−3, … Sinüs dağılımında her bobinin spiri sin(y/τ·90°) ile orantılıdır (daha az harmonik, sessiz çalışma).
• Etkin spir: N_etkin = E / (4,44·f·Φ), E ≈ 0,9·U. Grup spirleri Σ n_k·sin(y_k/τ·90°) = N_etkin / 2p olacak şekilde bulunur.
• Yardımcı sargı: ana sargıya göre 90° elektriksel kaydırılmış, aynı kalıpla sarılır. Tipik etkin spir oranı: daimi kondansatörlüde 1,2–1,5; kalkış kondansatörlüde 0,9–1,2; dirençli yol vermede 0,5–0,7.
• Daimi kondansatör: 230 V 50 Hz için ≈ 3 + 23·P µF (P: kW), 450 V AC. Kalkış kondansatörü ≈ 60 + 150·P µF, 250–330 V AC elektrolitik, yalnız kalkışta devrede.
• Üç fazlı motor tek fazda (Steinmetz): motor 220 V'a göre (220Δ) bağlanır; C ≈ 2800·I_n/U µF (≈ 70 µF/kW), kalkış için 2–3 katı ek kondansatör. Çıkış gücü plaka gücünün yaklaşık %60–70'idir.

Kondansatör değerleri tipik başlangıç değerleridir; en iyi değer, çalışırken ana ve yardımcı sargı akımları ölçülerek ince ayarlanır. Kondansatörü değiştirmeden önce deşarj edin.